DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
2,481,996

Nương tựa ở giữa đời - Hồ Minh Dũng

Wednesday, July 27, 201112:00 AM(View: 7600)
Nương tựa ở giữa đời - Hồ Minh Dũng
Nương tựa ở giữa đời


Năm 1972, trong một dịp vào nhà in của bộ Dân vận Chiêu hồi (ở đường Lê Thánh Tôn) để in đặc san Hỏa tuyến cho Sư đoàn 1 bộ binh, tôi hân hạnh được gặp Bùi Giáng lần đầu ở nhà anh Trần phong Giao, tổng thư ký toà soạn tạp chí Văn ở bên chân cầu Kiệụ. Chúng tôi đang ngồi uống trà thì Bùi Giáng tớị Anh Giao vội vàng ra cửa đón mời vàọ Tôi đứng lên chào ông như học trò chào thầỵ.


bg1



Hình ảnh Buì Giáng ngày ấy còn đeo đẳng mãi trong ký ức của tôi cho đến bây giờ, khi hồi tưởng lại để viết đôi dòng về ông mà trong lòng vẫn còn âm ỉ buồn thương không dứt.

Trước mắt hiển hiện một con người mà những vần thơ ám ảnh tôi từ thời còn ôm sách đến trường: tóc tai bù xù,đầu từng sợi tóc bù xù ấy chẻ ra nhiều nhánh, mỗi nhánh nổi trôi nối với trời đất vô tận bên ngoàị. Nét mặt ông khắc khổ, có rất nhiều vết nhăn, vết này chồng lên vết kia rất tương đắc, làm cho những vết sau cùng còn lại bị dòng nước mắt chảy xuống bào mòn trên sa mạc da. Đôi mắt ông sâu thẳm, buồn bã, đục ngầu chất chứa những nỗi niềm không ai hiểu nổi. Chỉ đôi mắt ấy thôi, tôi thấy rõ ràng lúc đó ông đã trung niên, nhưng cái thời chăn bò trên những đồi cỏ bát ngát ở Duy Xuyên hiện ra chập chùng qúa đổi ngây thơ trên tia mắt ông nhìn ra ô cửa, mà những dãy nhà bên kia con hẻm chật chội đã chắn bít hết chân trời. Đôi mắt ông, cơ hồ như chờ đợi một cái gì đột ngột sẽ đến, một cơn chớp bể mưa nguồn chẳng hạn.


bg

 B
ùi Giáng và Kim Cương


Dưới hai mắt ấy là đôi môi mỏng của ông luôn luôn mỉm cười, cùng với những sợi râu lơ thơ màu râu bắp, cũng như tóc, đọt râu ông chẻ ra nhiều nhánh, nhưng không nảo lòng mà làm cho nụ cười "mím chi" của ông tăng phần duyên dáng. Nụ cư
i ấy thì ai cũng hiểu. Cuộc bày binh bố trận, luồn lách lươn lẹo ở trần gian này chng qua là một trò hề rẽ tiền. Đó là việc không phải để cho con người làm! Mọi sự, qua nụ cười ấy chỉ là một áng vân cẩu lấp ló tận bên trời. Nụ cười rạng rỡ ánh bình minh ấy chỉ là nỗi thấp thỏm đợi chờ một cơn mưa bất chợt buổi chiều. Cơn mưa rữa sạch biết bao bụi mờ.

Quần áo ông mặc đơn sơ, bụi đất dính dáp nhiều chỗ, nhìn trang phục đó ai cũng nghĩ đến một kẻ không nhà, không nơi nương tựa, đêm đêm gối tay ngủ một giấc ngon lành ở vĩa hè phố, có thể ngồi từng canh dài trong đêm tối vắng dưới gầm cầu, xó chợ uống rượu suông để tìm nguồn thơ, suy nghĩ phân minh về triết lý trong cỏi phù du. Bên ông, đông đảo bóng dáng, nhưng không phải người mà là chuột, gi
án, bọ xít, chồn cáo, ruồi muỗi thân thương. Những người bạn ấy chưa hề làm điều gì phiền lòng ông. Những đêm dài ông ngủ không manh chiếu dưới mái đền bỏ hoang, hồn lặng đắm nghe sóng nước vỗ chập chùng từ dòng sông Thu, sông Hàn mà chuột đói vẫn hân hoan ôm riết mười ngón chân của ông, sáng ra mới hay một phần da thịt mình đã nuôi sống một bầy thú đói hiền từ qua đêm. Nụ cười thanh thản ấy đã hình thành từ nhũng biến cố lãng mạn như thế.

Anh Trần phong Giao lấy chai rượu rót mời Bùi Gíang một ly lớn. Ông vui vẻ uống hết rồi lấy trong túi một bài thơ đưa cho anh Trần, giọng Quảng Nam đặc sệt không pha trộn" "bài ni mới làm đêm hôm rồi, qua loa thôi". Anh Trần đưa cả hai tay trân trọng đón lấy, đọc xong anh đưa cho tôi xem. Tôi xem bài thơ lục bát khoảng chừng mười mấy câu, viết nghệch ngoạc như kiến bò, trong ấy phần nhiều là những từ tôi không đủ khả năng để hiểu nổi, nhưng vẫn đinh ninh rằng bài thơ hay, rất hay. Đó là tấm lòng thành kính và sự ngưỡng mộ của tôi đã ngã về ông từ lâu rồi. Cả anh Trần cũng không dám nói gì về một bài thơ của một người tư cách mà khi mới bước chân khập khểnh vào nhà, ánh hào quang đã theo vào làm ửng lên một không khí trang nghiêm. Không phải một mình ông đến mà cả một khối tinh anh đang theo về.



bg2




Ông ngồi hút thuốc, uống rượu và không hề đã động gì đến bài thơ mình n
a, lâu sau nghe tôi nói tiếng Huế, ông quay sang hỏi tôi:

- Chú ở Huế?
- Dạ
- Ừ, Huế với Quảng.... gần.

Sau chữ Huế với Quảng, nhà thơ ngập ngừng dường như chưa tìm ra một câu gì đó cho vưa tình ý của mình, cuối cùng lại thốt ra một chữ duy nhất rất đáng tri ân: "Gần! " Ôi một chữ ấy thôi đã thôi thúc cho cả một rừng trúc nhú chồi măng lên và ngân vang biết bao tình ngh
ĩa.

Ngồi chơi một lát, ông kiếu. Chúng tôi tiển ông ra cửa. Ông đi về phía hẻm cụt, anh Trần định gọi thì ông đã lập tức quay lui, miệng mỉm cười ngó bộ rất tâm đắc với sự lạc lối của mình. Anh Trần nói: " Trong đời, có mấy ai như Bùi tiên sinh, chỉ hai câu thơ: Xin chào nhau giữa dặm trường, muà xuân phía trước miên trường phía sau, ông có mất cả ngàn sau người đời còn nhớ." Anh Trần nói thêm: "Tôi qúy cái tâm của ông ấy"

Năm 1975, khi thành phố Huế, rồi đến Đà nẳng mất, tôi đem vợ con chạy vào Sài gòn, chăng bao lâu cả miền Nam mất luôn. Một buổi chiều trong cơn hổn loạn của cuộc bể dâu, tôi cùng người bạn lang thang trên đại lộ Lê Lợi, khi đến gần bệnh viện Đô thành, tôi gặp một người ăn mày đang đi ngược chiềụ. Ông ta bận nhiều lớp áo khác nhau, cái nào cũng củ kỹ nhơ nhớp, chân đi đôi bốt đờ sô không cột dây, một tay xách lủng lẵng một chiếc mủ sắt còn mới bên ngoài có lưới ngụy trang, trên lưới giắt mấy cái lông gà màu tía, tay còn lại buông thỏng theo thân, năm ngón tay co rồi duỗi, duỗi rồi co, như không ngừng c
ào cấu vào lớp không khí bụi bặm của thành phố ly loạn, mà cào cấu từng nhịp rất ung dung, nhịp nhàng... Bạn tôi nói nhỏ, mầy không biết ai đó sao?

bg3-content




Thì ra đó chính là Bùi Giáng, Bùi Giáng sau khi Cộng sản vô đã đi ăn mày khắp cả phố phường. Ngư
i ăn mày không xin ai, bàn tay chưa bao giờ ngưã ra. Bây giờ trong thiên hạ đã nói ông điên. Trước đó, cũng đã có người nói ông điên rồi, nhưng năm 1971 nhà xuất bản An Tiêm xuất bản tập tiểu luận "Ngày tháng ngao du" của Bùi Giáng, trong đó ông tự bạch một cách tỉnh táo về bản thân mình: "Nó điên ? Nhưng điên một cách vui vẻ. Bạ đâu gọi đó là mẫu thân bát ngát của con. Người ta bảo rằng nó không điên. Có kẻ bảo rằng nó gi vờ điên, thì trước hết phải đặt câu hỏi: Sao gọi là điên? Nhưng mà đó là một câu hỏi chưa hề có lời giải đáp dưới gầm trời và suốt xưa nay vậy"

Chao ơi, một người điên mà nói được câu như thế thì tiếng chuông ngàn cân bên bờ sông Thái Thạch đuổi theo sao kịp.

Bốn năm sau và những năm sau n
a biết đâu ông điên thật (!). Hay là vì hoàn cảnh đảo điên đưa ông vào trong vòng khổ lụy cần phải làm một Cái bang thời đại, rong chơi giữa đời ngun ngút biển động, nhà thơ mà:

Hỏi tên? Rằng biển xanh dâu
Hỏi qu
ê Rằng mộng ban đầu đã xa
Hỏi tên Rằng một hai ba
Đếm là diệu tướng đo là nghi tâm


Qu
thật là một nhà thơ phi thường.

Có mấy ai quên hình ảnh của một người đàn ông cao tuổi, quần áo chằng chịt miếng vá nhiều màu, đối chọi nhau rất chói chang, đầu đội nón lá rách chỉ còn mấy vành, tay cầm chiếc gậy không biết làm bằng gì mà nghêng ngang đi giữa đường lớn, hai dòng xe cộ ngược xuôi ồn ào như thế mà ch
ng có ai dám đụng đến ông. Có mấy ai quên được một con người bình thản đứng giữa ngả ba, ngả tư đường làm một cảnh sát lưu thông không lương, tận tụy, ân cần chỉ cho người đi theo ngón tay mình. Đi theo ngón tay, không biết sẽ về đâu, trong khi ông đã bắn tiếng:

Đường quanh ngõ quẹo lang thang
Niềm vui tao ngộ muôn vàn lạ thay

và hơn thế:

Đường đi mất hút thình lình
Những khuôn mặt lạ những hình ảnh quen.



bg5




Vậy là ông muốn đưa người về một chân trời khác rồi, chân trời mà ông tự xưng là "trẩm" với một vương quốc thân ái, đầy viễn ảnh son sắt xum vầy:

Nồi tôm nồi cá nồi cua
Con chim về hót giữa chuà chiền hoa
Trái dưa trái mướp trái cà
Con chim về hót lá hoa chùa chiền.


Có mấy ai quên được ông "quẩy gánh lo đi" lúc sáng tinh sương, khởi hành từ một căn gác trống trơn ở đường Trân quang Diệu cho đến tối mịt có khi thất thểu trở về, uống một bát nước lã rồi ngủ vuì, có khi thuận đường hai ba hôm "đi buôn" đường dài, ngủ chực ở một nơi không mấy sạch sẽ nào đó, bên đình Minh Phụng, ngoài rià rào khu nghiã địa Nhị tì hay giữa những thùng nước mắm cá hôi hám bên chân cầu Bình Triệu, trong những bụi dừa nước bên bờ kênh Văn Thánh. Thậm chí còn có người thấy ông chen lấn, trèo lên những chuyến xe đò chật chội lên tận thị xã Bình Dương rồi lại trở về. Các tài xế, lơ xe nổi tiếng là tứ chiếng giang hồ đều biết ông là một nhà thơ lớn tài hoa của thời đại, không bao giờ nói nặng ông một lời, lấy ông một hào. Có khi còn giúi vào tay ông một ổ bánh mì thịt. Ông ăn ngon lành. Đôi mắt ông tỏa tia nhìn bình an đến mọi người, đó là lời cám ơn.



bg6



Những chuyến đi như thế, lúc nào trên hai vai ông cũng có một gánh nặng, nào là quần áo củ, lon bia, chai lọ, chổi rơm, chổi chà, báo c
ũ, vỏ trứng gà vịt, vỏ dưà, vỏ cam quýt, y như một người đi mua ve chai. Bọn trẻ con chạy theo ông lúc nào cũng có năm bảy đứa. Chúng hỏi ông làm gì, gánh gì, đi đâu? Ông nháy mắt trả lời bằng hai câu thơ:

Mầng răng ra rứa ví dù
Mầng ri thế nọ tịt mù thế kia

Quả thật là một câu trả lời của người tỉnh táo, khôn ngoan và chịu chơi dị thường.

Không ai trên đời này hiểu được hiện tượng Bùi Giáng. Không ai trên mặt đất này hiểu được việc làm của ông. Một lần, ông không thể nín lặng mãi sự dằn xé tâm can mình mà thốt lên:

"Chán chường thi ca mà vẫn làm thơ là đạo vậy!"

Đạo của ông ngun ngút đường phượng bay qua biển trời bừng lên ánh cầu vồng muôn sắc, là tơ tằm nối một nghìn thế giới trong một đường tinh tú sáng loè, khởi đầu cho một cơn chớp bể mưa nguồn vĩnh cửu, là lớp sóng trong suốt tận đáy sông Mạch La cùng với Khuất Nguyên thốt lên câu: Đời đục hết, một mình ta trong!. Đạo của ông bàng bạc trên dòng sinh mệnh quạnh qu
, tóm gọn một cách đại quân tử trong túi tang bồng hồ thỉ, long lanh giọt ngọc Lam Điền mà có vạn kẻ thù gươm giáo tuốt ra khỏi vỏ cũng không ngăn nổi dòng chảy sục sôi tuôn về Hiệp Phố. Đạo ông, giáo điều không gì hơn là:

Tôi về giữ mộng mù khơi
Kết thành viễn tượng cho đời chiêm bao


Thiền lâm ông là một căn gác tối tăm mà nghe đâu có một cô gái người Đức nghe danh ông, mến mộ văn thơ ông, đã tìm đến thăm, nhìn thấy cảnh tượng ông tu, trống trơn, không sách v
, không thức ăn, không một ly nước lã, chỉ có cái giường gỗ ọp ẹp, chăn gối bừa bộn và "giáo chủ" Buì Giáng xương bọc da, ngồi lặng câm nhìn trời. Cô gái nước ngoài ấy đã sững sờ thốt lên: "Thi sĩ lớn của tôi đây sao ???"

Điên hay không điên là vòng nguyệt quế nối liền nhân nghĩa, là nguồn mạch lai láng của cạn và đầy. Đầu và cuối không có, chỉ có ở giữa, không hề teo tóp, xiêu xế, băng hoại. Lòng ông sáng như trăng sao. Tình ông ấm như giữa tiết nguyên tiêu.

Vậy ông là aỉ?

Hình trạng ông xuất hiện giữa đời như một con người quái dị, đuà bỡn, cà rỡn, ngang tàng, bất cần và haò hiệp, vô can và trong sạch, hùng cứ một phương, nguyên súy chễm chệ ngự trị trên ngai vàng chữ nghĩa. Cầm chắc cái cân thiên lý trên tay.

Hành trang Buì Giáng quanh quẩn trong thế giới mù mịt của một xã hội cùng đường làm cho ai cũng phải động lòng trắc ẩn. Và ông, tự biết mình hơn ai hết, mấy mươi năm về trước đã thổ lộ bằng giấy trắng mực đen rồi:

"Tôi làm thơ là chỉ một cách dìu ba đào về chân trời khác. Đi vào giữa trung tâm giông b
ão một lúc thì lập thời xô ngôn ngữ thoát ra, phá vòng vây áp bức. Tôi gạ gẫm với châu chấu, chuồn chuồn mang trên đôi cánh mỏng bay đi...."

Một ngôn ngữ kiệt xuất như thế, điên hay tỉnh.

Con hẻm nhỏ bên chân cầu Kiệu, nhà thơ Buì Gíang không hề đi thêm n
a khi biết con hẻm cụt không lối ra. Và chỉ một chữ "gần" ấy thôi, cả đời tôi không dám làm những điều trái với chữ gần là xa......

Hồ Minh Dũng
Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
Monday, April 12, 20218:26 AM(View: 176)
Đêm tối với Ngàn là những đêm khổ hạnh. Anh sống một mình trên cái “chuồng cu” thuê ở đường Huỳnh Văn Bánh. Căn nhà lầu ba tầng, trên chót vót ở tầng thứ ba. Người chủ làm một cái sân thượng, phía sau làm một căn gác gỗ nhỏ. Vì để lâu ngày không ai săn sóc, chùi rửa, lau quét, nên “chuồng cu” này bụi bặm bám
Thursday, April 8, 20212:39 PM(View: 133)
Cô Sinh về làm dâu nhà lão Kiền đã mấy năm nay. Khi về, cô Sinh mang theo bốn bộ quần áo mỏng, một áo dạ mặc rét, hai áo len, một vỏ chăn hoa, bốn cái xoong nhôm một cái xoong bột,
Tuesday, April 6, 20217:10 PM(View: 141)
Tôi sung sướng đằm mình trong nước mát. Trên đầu tôi, quanh tôi, nắng chói loà. Tôi bập bềnh trôi. Có tiếng sáo diều văng vẳng. Đang say sưa ngụp lặn, bỗng có một cái gì va vào tôi làm tôi vùng vẫy, sặc sụa. -Cậu ngủ say quá thể! – nghe tiếng người, tôi nhận ra tiếng cô Lương
Saturday, April 3, 20217:01 PM(View: 249)
Chúng tôi có sáu đứa con, ba trai, ba gái. Nếu vợ tôi không cằn nhằn thì giờ đây tôi có thể khoe có hơn chục đứa không chừng. Dĩ nhiên con cái đông phải cắm cổ mà cày, thấy mình còn thua con trâu, nhưng bù vào đó là cái thú được hi sinh cho con cái. Thỉnh thoảng ngó lại, ngạc nhiên thấy con mình sao mau lớn quá,
Thursday, April 1, 20217:38 PM(View: 292)
Tôi nằm đu đưa trên chiếc võng giăng giữa hai hàng mít, chồng tôi đang phủ lưới cây nhãn ngoài kia, anh đề nghị sẽ phủ lưới tất cả các loại cây trái trong vườn nhà, mình ăn 3 phần và còn một phần cho lũ chim thưởng thức.