DANH SÁCH TÁC GIẢ
KHÁCH THĂM VIẾNG
1,771,107

Cuối Cùng: Võ Phiến - TRrn Yên Hòa

16 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 31164)
Cuối Cùng: Võ Phiến - TRrn Yên Hòa

Trần Yên Hòa

 

Cuối Cùng - Võ Phiến


imagesca9epec4

 

Như trong một bài viết trước đây về Võ Phiến, tôi chưa một lần hân hạnh được gặp ông, chỉ nhìn ông trong đám đông, dù trong lòng tôi rất muốn gặp và cũng nghĩ rằng, qua sách ông viết, tâm tính ông thật thà chất phát, chắc là ảnh hưởng của người dân miền trung, Bình Định, nên nếu một độc giả ái mộ như tôi, xin được gặp ông và nói chuyện cùng ông đôi ba lời cảm tưởng (khen ngợi) về thơ, văn ông, thì có lẽ ông cũng vui mà tiếp chuyện. Nhưng chuyện đó chưa xảy ra, và tôi vẫn giữ mãi trong tâm tư mình điều ước muốn đó.

Đến khi tôi được Thiệp Mời của nhật báo Việt Herald, mở ra đọc thấy in trên Thiệp: Cuối Cùng của Võ Phiến, tôi nghe tá hỏa, ông “Cuối Cùng” rồi sao, nghĩa là ông đã ra đi? Nhưng qua cơn xúc động mấy giây, tôi đọc kỹ lại, thì ra, Cuối Cùng là tên một tác phẩm của Võ Phiến sắp giới thiệu. Sách sẽ được ra mắt bạn đọc trong buổi chiều ngày thứ bảy lúc 3 giờ, ở phòng sinh hoạt nhật báo Việt Herald, Little Sài Gòn, Nam California.

Và đến hôm đó, tôi mới mua và (sau đó) mới được đọc tác phẩm này. Cuối Cùng in trên giấy láng, màu vàng mỡ gà tốt, bìa cứng. In đẹp, trình bày trang nhã, giá chỉ 15$ tại bàn tiếp tân. Giá như vậy là rất rẻ.

Tác phẩm trình bày bìa bọc ngoài màu xanh da trời, có chữ lớn Võ Phiến, Cuối Cùng. Phía dưới: Thế Kỷ 21 - 2009. Tôi không hiểu Thế Kỷ 21 là tên nhà xuất bản? Hay là tên của Tạp Chí Thế Kỷ 21 trước đây? Tạp chí Thế Kỷ 21 là một thành phần của báo Người Việt (nay đã đình bản). Tạp chí này trước đây do nhà văn Phạm Phú Minh (Phạm Xuân Đài) làm chủ bút, tôi có cộng tác nhiều truyện ngắn và thơ. Nhưng sau đó, có sự “tranh giành quyền lực” trong nội bộ công ty Người Việt, nhà văn Phạm Phú Minh đành ôm hận phải rời xa chiếc ghế chủ bút, nhường lại cho nhà báo Đỗ Việt Anh. Sau mấy tháng điều hành của chủ bút Đỗ Việt Anh, Thế Kỷ 21 không vươn lên nỗi nên phải đình bản. Sự đình bản của nguyệt san Thế Kỷ 21 làm nhiều độc giả tiếc ngẩn ngơ, trong đó có tôi, tiếc nhất là thời nhà văn Phạm Phú Minh làm chủ bút, thời gian đó coi như là thời kỳ vàng son của Thế Kỷ 21, có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà báo, nhà nghiên cứu cọâng tác. Sau này Thế Kỷ 21 qua tay ông Đỗ Việt Anh, tờ báo “xuống sắc” thấy rõ, nên đã đình bản. Cho nên trong giới chữ nghĩa, cái chữ “nhân nghĩa” thấy cũng hiếm hoi. Tuy vậy người đọc cũng nhận chân được lẽ “chính tà”ø của những người trong cuộc. Bây giờ giờ lại thấy tên Thế Kỷ 21 xuất hiện ở đây, thế là thế nào? Tờ báo sẽ tục bản chăng? Hay chỉ lấy cái dư âm ngày cũ để quảng cáo?

*

Vào bìa trong có đăng một đoạn của nhà phê bình Nguyễn Hưng Quốc viết về Võ Phiến, mà tôi thấy đã đủ để “nhìn” Võ Phiến:

“Nếu cần tìm cho Võ Phiến một nhãn hiệu, chúng ta có thể gọi ông là nhà văn của Thế Kỷ, thế kỷ XX.

Tôi bỗng phát hiện một điều: Nhà văn lớn không những lớn mà còn giàu vô tận, mà không những giàu, họ còn có thể san sẻ sự giàu có của mình cho nhà phê bình: viết về họ thật thích, ngỡ như không bao giờ hết chuyện.”

Chỉ chừng đó chữ thôi, Nguyễn Hưng Quốc đã nói đủ trọn về sự nghiệp văn học của Võ Phiến

*

Tôi cứ nghĩ tác phẩm Cuối Cùng Võ Phiến phải có một truyện nào đó có tên là Cuối Cùng. Nhưng tôi tìm hoài không thấy nhan đề ấy ở trong một truyện nào cả. Cuốn sách dày khoảng 187 trang kể cả các trang bìa, trang để trắng và trang giới thiệu hay phụ bản, còn lại khoảng 170 trang bao gồm bốn (04) bài thơ và mười lăm (15) bài tạp văn hay tuỳ bút.

Theo Nguyễn Hưng Quốc thì:

“Chủ đề của cuốn sách tập trung chủ yếu vào hai khía cạnh chính: Sự sống và viết lách, không có gì dính líu đến ý niệm cuối cùng. Tôi đoán, đặt tên sách như vậy, Võ Phiến chỉ muốn xem đó là tác phẩm kết thúc sự nghiệp văn học kéo dài hơn nửa thế kỷ của ông mà thôi.

Một ý nghĩ bi quan như vậy, từ một người cầm bút đã ngoài 80 như Võ Phiến, kể cũng là điều dễ hiểu. Huống gì Võ Phiến lại vốn nổi tiếng là bi quan. Lớn tuổi, sau hai lần bị mổ tim, ông lại càng bi quan hơn nữa. Ở dưới bài thơ "Cũng Hợp", được sáng tác vào năm 1996, trong đó có hai câu:

"Vừa lúc ấy chuyến xe đời đang nhẹ lướt

Bỗng leng keng chuông báo cuối đường”

...Võ Phiến ghi "Chép tặng những người ở lại". Tức là, ngay từ lúc ấy, cách đây 14 năm, Võ Phiến đã nghĩ đến chuyện ra đi vĩnh viễn. Về sau, dường như ông càng nghĩ đến nó nhiều hơn. Trong bài "Cái sống hững hờ", ông thú nhận:

"Bản thân tôi trước đây có lần phải vào bệnh viện chịu mổ xẻ, tôi ngậm ngùi viết những lá thư gửi lại bạn bè, nhờ một văn hữu thân tình trao giúp cho, sau khi mình... ra đi. Hoá ra rồi sau cuộc giải phẫu tôi tiếp tục sống nhăn. Sống và ngượng ngập vu vơ.

Năm tháng trôi qua. Quá bát tuần, tôi lén lút hướng một chút tưởng tượng về cái kết thúc của đời mình. Chắc là gần thôi. Liếc mắt phớt qua tí ti, sợ gì? Liếc qua xong rồi liếc lại, tôi ngạc nhiên không nhận thấy một xúc động bất thường nào xảy ra cả. Cuộc sống đang tiếp diễn vẫn tiếp diễn đều đều." (tr. 182)

*

Những bài của Võ Phiến in trong tập Cuối Cùng này, được viết rải rác từ năm 1996 đến những năm 2007 (dưới mỗi bài viết ông đều có ghi tháng, năm sáng tác) như những bài thơ sau: Cũng Hợp ghi 1996, Nhà Cũ, 1999, Tiếng Rú Vỗ Thầm, 2000

Văn: Hình Bóng Cũ, 2000, Một Người, Một Người...2002, Người Ơi Người Ở Dài Dài, 2003, Kẻ Viết Người Đọc, 2004, Mai Sau, 2004, Người Nghĩa, 2005, Chà Láng, 2005, Thẩn Thờ, 2006, Hạ Hồi , 2006, Nghĩ Mông về Bạn, 2006, Trưa Nào Cũng Bay, 2006. Viết Lách, 2007, Cách Mấy Hơi Thở, 2007, Cái Sống Hững Hờ, 2007

Và bài thơ cuối Mộc Mạc, 2009.

*

Tôi thật hớn hở sung sướng khi không thấy bài (truyện, thơ, tùy bút hay tạp văn) Cuối Cùng của ông, như trong tâm tưởng tôi (buồn thiu) là sẽ đọc được bài ấy, khi đọc trập sách. Tôi vẫn tưởng bài (truyện, thơ, tùy bút hay tạp văn) Cuối Cùng của ông sẽ như một lời nói cuối cùng ông để lại cho đời, về sự sắp (rất gần) ra đi của ông, vì tôi biết ông đã trên tám mươi và một người bạn văn nghệ thân thiết (của ông) đã đến thăm ông cho biết, ông cũng yếu nhiều và đã lẫn.

Cho nên tôi hớn hở, sung sướng khi thấy ông vẫn còn khoẻ, mạnh (của người già) và ông còn ngồi vững được, để nói chuyện với một số người. Chỉ vậy thôi, thì tôi cũng đủ sung sướng lắm rồi.

Nói vậy, nhưng sau đọc hết Cuối Cùng của Võ Phiến, tôi lại nghĩ, đây là cuốn sách Cuối Cùng thật của ông, vì phảng phất trong mỗi bài, tôi đều thấy ông đề cập đến cái chết. Trước đây (hồi chưa già lắm) thì nghĩ đến cái chết, ông run sợ, nhưng Nay, thì ông hết run sợ rồi, ông bình tĩnh nhìn nó, bình thản đợi chờ nó, mà nó vẫn không đến, chưa đến, nên ông thấy hơi “ngượng vu vơ”.

Cuối Cùng là ông nghĩ đến cái chết, từ sợ đến hết sợ, khiến ông sống tỉnh táo trở lại. Nhưng chắc là sau cuốn sách này, ông sẽ không còn tác phẩm nào viết được thêm nữa. Trong bài cuối của cuốn sách là một bài thơ: bài Mộc Mạc, viết Tết Năm Kỷ Sửu 2009, tức là cách đây cũng hơn một năm rồi, suốt từ đó đến nay ông không viết thêm được bài nào nữa.

Mộc Mạc

Xưa từng có xóm có làng

Bà con cô bác họ hàng gần xa

Con trâu, con chó, con gà

Đàn cò, lũ sẻ, đều là cố tri

 

Múa may mãi chẳng ra gì

Mỗi lâu thêm một cách ly rã rời

Thân tàn đất lạ chơi vơi

Trông lên chỉ gặp bầu trời là quen

 

Một bài thơ ngôn ngữ rất bình dân nhưng đọc lên nghe cay xé lòng, bài thơ đã nói lên nỗi bi quan của tuổi già của Võ Phiến. Đúng là những ý nghĩ cuối cùng của một con người, một đời người.

 

*

 

Ra Mắt Sách Cuối Cùng

Tôi đến hội trường của báo Việt Herald thì đã đông người. Có thể là độc giả (cộng đồng người Việt) yêu thích văn chương Võ Phiến từ trong nước và ra hải ngoại tiếp tụïc yêu thích, mến mộ văn chương Võ Phiến mà đến, hơn là đến dự theo lời mời của báo Viet Herald. Phần đông (có lẽ cũng như tôi) mong muốn đến để gặp hay nhìn thấy nhà văn Võ Phiến sức khoẻ ra sao? Ông thế nào mà viết Cuối Cùng như một lời trối trăn như vậy ?

Được nhìn nhà văn mình hâm mộ, kính trọng, mà thấy ông mạnh khoẻ với tuổi già như thế cũng là một hạnh phúc.

Khi tôi đến thì ông nhà báo Đỗ Việt Anh, Chủ nhiệm báo Việt Herald, đang cầm micro làm MC giới thiệu quan khách đến tham dự. Ông toàn giới thiệu những vị « tai to mặt lớn, chiếu trên, áo thụng » trong nền văn học nghệ thuật hải ngoại không hà! Đến khi ông Bùi Bảo Trúc đến, thì ông giới thiệu khá lâu và « câu độ» với những người ngồi tham dự bên dưới, ông này là « một người ăn nói rất hay trên các diễn đàn truyền thông, một chút nữa sẽ lên phát biểu về Võ Phiến » (lúc này BBT và Việt Herald còn cơm lành canh ngọt). Tôi chạnh nghĩ đến ông BBT, tôi không quen nhưng tôi được nghe, biết, nhiều. Ông chưa viết một truyện ngắn, truyện dài, truyện vừa nào mà có nhiều người vẫn gọi ông là « nhà văn », rồi xướng ngôn viên đài Little Sài Gòn gọi ông là nhà báo, là Ký Mục Gia, rồi ông lên đài « dạy dỗ » thính giả về sự trong sáng của tiếng Việt, ông « nói móc câu» nhiều người, người nào ông cũng dạy bảo, nên có một lần tôi đọc ở tuần báo, viết là ông đã thả bom thối khắp cả bầu trời Nam Cali. Thế mà nghe ông Đỗ Việt Anh ca tụng và nói ông BBT sẽ lên diễn đàn phát biểu về nhà văn Võ Phiến, người mà tôi kính trọng, hâm mộ, yêu thích, thì tôi cũng hơi thất vọng, muốn bỏ ra về.

Đến khi gần đến giờ khai mạc thì có một số đông người vào hội trường, tôi cứ tưởng là khách tham dự ra mắt sách đông quá, thật đáng mừng, nhưng không, đó là hội trường báo Việt Herald đang mở triển lãm nghệ thuật cho một số nhiếp ảnh gia , những người khách này có biết hội trường đang có buổi ra mắt sách hay không, mà lúc họ vào, chỉ đứng ở phía đàng sau xem những bức ảnh đang triễn lãm được treo trên tường và bình luận ồn ào, làm không ai nghe được lời giới thiệu của người dẫn chương trình (MC) Đỗ Việt Anh.

Vào đầu chương trình ra mắt sách, nhà văn Trúc Chi lên nói về Võ Phiến, ông này nói thật sa đà, nói lan man dài dòng quá mạng, lại thêm giọng miền trung (Huế, Quảng Trị hay Quảng Bình gì đó) nghe không rõ. Ông Trúc Chi nói dài đến nỗi ông Đỗ Việt Anh lên ra hiệu một, hai lần gì đó mà ông cũng không thôi nói, ông nói dài khiến nhiều ngườøi bực bội (mệt mỏi nghe) phải húng hắn ho.

Đến khi « MC » Đỗ Việt Anh giới thiệu nhà văn nữ Đặng Thơ Thơ lên diễn đàn - lời giới thiệu có vài điều sai - vì MC nói đại ý là « nhà văn Đặng Thơ Thơ qua họ Đặng của cô, cho ta thấy rằng cô có mối quan hệ với nhóm Tự Lực Văn Đoàn », thật sự ra qua họ Đặng của Đặng Thơ Thơ, không có mối dây quan hệ nào với nhóm Tự Lực Văn Đoàn cả, mà Đặng Thơ Thơ chính là cháu ngoại của nhà văn Hoàng Đạo (em Nhất Linh) là một trong những cột trụ trong nhóm Tự Lực Văn Đoàn.

Khi Đặng Thơ Thơ lên diễn đàn, (tôi cũng rất mến mộ Đặng Thơ Thơ qua một vài tác phẩm cô đã xuất bản như Phòng Triễn Lãm Mùa Đông...) nhưng khi cô nói, tôi lại chán, vì nói về Võ Phiến mà Đặng Thơ Thơ (hình như) muốn cho độc giả biết về kiến thức cao của mình hay sao, nên ĐTT đem nhiều tác giả ngoại quốc ra để minh chứng. Người nghe ở dưới hội trường, phần đông (xin nói lại, vì mến mộ, vì thương thật tình, nhà văn Võ Phiến mà đến dự, muốn nghe nói về ông nhiều hơn, muốn nhìn ngắm, muốn biết ông khoẻ ra sao) hơn là nghe dẫn chứng (dài dòng, hết ông nọ đến ông kia) những nhà văn Tây phương như vậy.

Kể cả đối với một cuộc ra mắt sách tương đối lớn (nhà văn Võ Phiến có thể gọi không ngượng miện là nhà văn lớn) và kể cả những người tham dự đều là những người lớn tuổi hay trung niên, bạn trẻ có nhưng rất ít, phần đông ai cũng mặc complet (không phải quá trịnh trọng) nhưng có lẽ vì lịch sự, cần tươm tất cho một buổi lễ đàng hoàngï, cũng vì tôn trọng nhà văn Võ Phiến, tôn trọng Ban Tổ Chức, nên người tham dự (phần đông) mới ăn mặc lịch sự thế. Thế mà cô nhà văn Đặng Thơ Thơ lên diễn đàn với y phục bình thường, không trang điểm (hay trang điểm quá ít) , nhìn cô có vẻ nhợt nhạt, điều này khiến nhiều người (khó tính một chút) phê bình là cô không tôn trọng khách tham dự. Nhiều người nói bài phát biểu của Đặng Thơ Thơ (nói nhiều các tác giả ngoại quốc) và cách ăn mặc khi nói trước đám đông của nhà văn nữ này, gây phản cảm (tiếng trong nước).

Cô cũng nói dài,(dù ít hơn nhà văn Trúc Chi một chút) khiến tôi ngán ngẫm. Chạnh nghĩ đến nếu mà kéo dài tiếp theo, cố gắng ngồi lại (vì phép lịch sự và vì thương ông Võ Phiến) thì tôi sẽ phải « chịu trận » nghe tiếp những người tiếp theo, nói dài nói dai nữa, nên tôi ra về, để tránh điều đó và để tránh nghe cái giọng của ông BBT mà ông MC Đỗ Việt Anh đã « bốc thơm».

(Lúc đó giữa Việt Herald và ông BBT chưa có hận thù, chứ nay giữa Việt Herald và BBT thì hận thù đằng đằng, bởi vì nhà văn nữ Bùi Bích Hà đã lên tiếng công khai tấn công «thằng khốn nạn» đã xả khí độc, vu oan nguyệt san PNGĐ của bà, và nhiều người kết luận không biết « thằng khốn nạn » nào khốn nạn hơn « thằng khốn nạn » nào ? (giữa Sầm Đức Xương, người hiệu trưởng mua dâm với học trò của mình ở VN và người phát ngôn viên chính phủ VNCH, đã biển thủ công quỹ và đào nhiệm trước 75 là BBT).

*

Đúng như tôi nghĩ, sau đó nghe bạn bè nói lại, nhà văn Ngự Thuyết lên nói cũng dài, dai và khó nghe (dài hơn Trúc Chi) vì cũng giọng miền trung.

*

Cuối cùng - nhìn lại - tôi thấy thương cho nhà văn Võ Phiến quá đổi. Nhìn ông ngồi đó, dãy phía trên, cùng bà Võ Phiến, tức người con gái có nhũ danh Viễn Phố ngày xưa trong tình yêu, tình vợ chồng của ông bà - đang cười nói, tiếp chuyện với bạn bè, thân hữu. Tôi tự nhiên thấy những giây phút sau đó như càng xa ông, ông đang đi thụt lùi vào phía sau, về chốn vô cùng, một mình, vì bây giờ biết là ông đã lẫn, đã quên nhiều điều, nhiều tên, kể cả những thân hữu quen thân trong những ngày tháng cũ.

Có lẽ, ông đang đi thụt lùi lần đến chốn vô cùng nào đó, ông sẽ bình an, không còn ngượng ngập (vu vơ) nữa.

Và chắc chắn một điều, ông (nếu có ra đi) ông cũng để lại cho những thế hệ độc giả Việt Nam cùng thời hay sau đó, kể cả giới trẻ hải ngoại bây giờ, một cái nhìn kính trọng, một cái nhìn mến mộ. Được thế (dĩ nhiên chắc chắn) ông sẽ rất vui.

Cuối Cùng - tôi xin trích một lời ngắn nhận xét của nhà phê bình Đặng Tiến viết về nhà văn Võ Phiến đăng ở cuối sách :

«Võ Phiến là tác giả có tầm cở hàng đầu trong văn học Việt Nam.

Võ Phiến là thi sĩ trong văn xuôi, thi sĩ của trần gian. Là thi sĩ.»

Tạp chí Diễn Đàn (Pháp)

số 73, tháng 4-1998

 

Trần Yên Hòa

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
24 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 32713)
Tên thật Lê Văn Mùi. Bút hiệu khác An Phú Vang. Sinh tại Đà Nẵng Quảng Nam. Cựu học sinh Phan Chu Trinh. Hiện định cư tại Hoa Kỳ. Tác phẩm đã xuất bản: * Tôi Chim Ngủ Đậu Cành Xanh (thơ, Nhân Văn xuất bản 1996) * Thức, Buồn Chi (thơ, Nhân Văn xuất bản 1996) * Tieu Trieu Min
24 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 31288)
Sinh ngày 7.7.1937 tại Khánh Hòa. Đã làm tổng thư ký cho: * tạp chí Văn, Sàigòn Việt Nam 1972 * nhật báo Người Việt , Hoa kỳ 1987 * tạp chí Thế Kỷ 21, Hoa Kỳ 1989 * trong ban chủ biên tạp chí Văn Học, Hoa Kỳ 1994 * chủ bút tạp chí Văn, Hoa Kỳ. Tác phẩm đã xuất bản : * Mù Sương (truyện 1966) * Sinh Nhật (truyện 1968) * Ý Nghĩ Trên Cỏ (tuỳ bút 1971) * Khu Rừng Hực Lửa (truyện 1972) * Kẻ tà Đạo (truyện dài 1973) * Bất Cứ Lúc Nào, Bất Cứ — Đâu (tuỳ bút 1974) * Người Đi Trên Mây (tiểu thuyết 1987) * Sa Mạc (tiểu thuyết 1989) * Căn Nhà Ngói Đỏ (tạp ghi 1989) * Bụi Và Rác (tiểu thuyết 1996)
24 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 35868)
Lữ Quỳnh tên thật Phan Ngô sinh năm 1942 tại Huế hiện sống tại Sàigòn trước 1975 cọng tác với các tạp chí: Bách Khoa, Phổ Thông, Mai, Thời Nay... tác phẩm đã xuất bản: • Cát Vàng (thơ 1971) • Sông Sương Mù (thơ 1972) • Những Cơn Mưa Mùa Đông (thơ 1974)
24 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 38623)
Hoàng Lộc, sinh ngày 8.11.1943 tại Hội An Quảng Nam. Định cư taị Memphis Tennessee từ 1993. Được giải thi ca Trung tâm văn bút Việt Nam Sàigòn 1970. Tác phẩm đã xuất bản: * Thơ Học Trò (1966) * Trái Tim Còn Lại (1971) Qua Mấy Trời Sương Mưa (1999)
23 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 35814)
Tên thật Lê Ngọc Châu, sinh cuối năm Canh Thìn, vào ngày 10 tháng 01 năm 1941 tại nhà hộ sinh Tô Thành Giang ở Hội An Quảng Nam. Con ông Lê Hoán (gốc Liêm Lạc Hòa Đa, Quảng Nam) và bà Nguyễn thị Luân (gốc Vĩnh Điện, Quảng Nam) Định cư và trưởng thành tại Đà Nẵng từ 1953. Mất chân trái tại mặt trận Mộ Đức, Quảng Ngải vào cuối năm 1969. Nghề tay phải: tham sự ngân hàng VNTT, ĐàNẵng. Tạm cư tại Montreal Canada từ 02.02.1985. Công nhân hảng Aronoff Canada (1986-1990) Có bài đăng từ 1960 trên các báo : * Tuổi Xanh, Gió Mới, Thời Nay,